NIEUWSBRIEF 

 

Nieuwsbrief nr. 60, april 2017

Nieuwsbrief nr. 60, april 2017 www.clavichordgenootschap.nl

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

De tweede Nieuwsbrief van 2017, met een oproep om bevriende clavichord-bezitters die geen lid zijn over te halen dat wel te worden. Draag een eventueel geïnteresseerde voor aan ondergetekende, zodat ik een proefnummer van CI kan sturen.
Let op de aankondiging van de Samenspeeldag verderop in deze Nieuwsbrief.

Een hartelijk welkom is gericht aan onze nieuwe leden Artem Belogurov in Amsterdam en Tomas Flegr in Varnsdorf in Tsjechië.
Het ledental staat volgens de recentste ledenlijst op 119.

Terugblik op de Jaarbijeenkomst zaterdag 11 februari 2017in de Utrechtse Pieterskerk
In de vergadering bleek de financiële situatie van Clavichord International problematisch door de enorme verhoging van de portokosten. Besloten werd tot een prijsverhoging met €5 voor het buitenland nu en voor Nederland volgend jaar. Gerard van de Meerakker trad af als penningmeester na jaren intensieve dienst: sinds 2007. Hij werd voor al zijn inspanningen bedankt met een korte toespraak van de secretaris, die hem namens de vereniging een boekenbon schonk. Zijn echtgenote werd bedacht met een fles Frescobaldi als dank voor al haar werk aan koffie en thee op vele bijeenkomsten. Als webmaster zal Gerard voorlopig nog aanblijven. Henk Glas trad vervolgens tot het bestuur toe als de nieuwe penningmeester. De secretaris werd bij acclamatie aangesteld voor een nieuwe periode van 3 jaar. De plannen voor een Symposium van 8 tot 10 juni 2018 in het Orgelpark in Amsterdam gaan gestaag verder. De vergadering machtigde het bestuur subsidie aan te vragen voor een deel van dit project

Aansluitend aan de vergadering, rond twaalf uur hield Erik van Bruggen een voordracht over zijn ervaringen met muziekles geven. Hij benadrukte het belang van positiespel: 5 vingers op 5 opeenvolgende toetsen naast elkaar. De houding voor secundes tot en met kwinten houdt de rust in het spel. Het wordt opletten bij grotere grepen. Gebroken akkoorden tegelijk indrukken bij de vaak vaste vingerzetting bij akkoordgroepen levert als het ware een klavieruittreksel. Wat het ritme betreft let hij erop, dat achtsten bijvoorbeeld helemaal uitgeteld worden. Instuderen gaat per maat plus de eerste tel van de volgende maat; soms zelfs per stukjes van een maat. De eerste maat, dan de tweede; de eerste en de tweede; de derde, de tweede en de derde, dan de eerste, tweede en derde, en zo verder. Het stuk wordt in de les ingestudeerd, zodat dat thuis alleen moet worden bijgehouden. Een hulpmiddel bij het leren van het notenschrift kunnen leuke zinnetjes zijn met worden die beginnen met de namen van de noten.
Er waren veel reacties uit de zaal, ook met andere manieren om kinderen op een leuke manier bij de les te houden.


Clavichordconcert in de Kapittelzaal van de Pieterskerk door Artem Belogurov.
(Een bijdrage van Henk Glas) Op 11 februari 2017 heeft Artem Belogurov een clavichordconcert gegeven in de Kapittelzaal van de Pieterskerk voor een publiek van twintig personen. Artem komt uit Letland en is vorig jaar cum laude in Amsterdam afgestudeerd. Dat hij gespecialiseerd clavichordspeler is, blijkt uit zijn muzikale keus en uitvoering. Het vijf-octaafs instrument dat hij bespeelde is zeer geschikt voor dit repertoire en is door Sander Ruys gebouwd, naar een J.H. Silbermann clavichord uit 1775.
Het concert begon met de belangrijkste componist voor clavichord, C.P.E. Bach. De Fantasia in A vereist grote vingervlugheid. De dynamiek komt prachtig uit in dit kleine sfeervolle zaaltje.
Vervolgd word met een Sonate in F van G.A. Benda, een directe collega van de vorige componist. Opvallend zijn de pauzes die met een zacht instrument als het clavichord extra stil zijn.
Van J.G. Müthel wordt een arioso met twaalf variaties in G uitgevoerd. Müthel was de laatste leerling van JS Bach en zijn invloed is duidelijk in de polyfone arioso. Daarna laat Artem horen wat met variaties de bedoeling is: variëren. Nu klinkt het speels, dan weer statig. De bas doet soms denken aan een luit. Het kan allemaal op een clavichord.
Nog meer dan bij de fantasie van zijn broer kenmerkt de Fantasie in e van W.F. Bach zich door zeer snelle frasen. Met onderweg een Bebung en een statig slot lijk ik vader J.S. op het plafond instemmend te zien knikken.
Van de jongere broer J.C.F. Bach werd de 'Sonata in a, with varied reprises by A. Belogurov' ten gehore gebracht. Een muziekstuk dat aanvankelijk complex begint en uiteindelijk een mooie brug vormt naar de laatste componist van het programma.
Met een fantasie van F.J. Haydn wordt afgesloten. Het instrument bezit geen toets te veel voor dit stuk. Bij de afsluiting werd snel met de vingers over het klavier geschoven. Vermoedelijk niet voor niets deed Artem dit pas aan het eind. Je weet maar nooit hoe het clavichord dit geweld doorstaat!

Lenteconcert 2017 door Sally Fortino
(Een bijdrage van Barend Kraal) Op zondagmiddag 26 maart klonk er bijzondere clavichordmuziek in het historisch hart van Alkmaar. Sally Fortino speelde er een programma van ten onrechte vergeten en door haar herontdekte Duitse klaviercomposities uit de tweede helft van de 18e eeuw. Ook de locatie was er bijzonder en toepasselijk: een 17e-eeuws Remonstrants schuilkerkje met een fraai bewaard gebleven 18e-eeuws interieur met dito orgel. Over de in 1725 als eerste daar aangestelde organist valt te lezen, dat hij van de kerk een pedaalclavichord met twee manualen kreeg om daar thuis zijn orgelspel op te kunnen oefenen…

Sally Fortino werd geboren in Bethlehem in Pennsylvanië, waar zij later aan het Moravian College summa cum laude haar BA-diploma orgel haalde. Ze vervolgde haar klavierstudies aan de Schola Cantorum in Basel voor het diploma Oude Muziek in 1977. Sindsdien heeft zij talloze optredens met clavecimbel, clavichord en fortepiano gehad voor concerten en cd-opnames. Zij heeft onbekend oudemuziek-repertoire doen uitkomen bij verscheidene uitgeverijen en heeft in Basel haar eigen muziekcentrum Pianofort'ino (zie verder www.pianofortino.net/).

Haar programma begon met de driedelige Sonate I in F van Siegfried Schmiedt (ca. 1756-1799) uit diens bundel Drey Sonaten auf das Clavier oder Fortepiano (Leipzig, 1787). Een ontspannen inzet met lieflijke en zangerige klanken werd gevolgd door een meditatief en rustig middendeel; het slotdeel Presto klonk in soepel beheerste vaart, met sierlijke verbindingen tussen uitersten van hoge en lage noten.
Het volgende werk was van Johann Christian Kittel (1732-1809), de allerlaatste leerling van J.S. Bach in Leipzig. Het is getiteld VI Veränderungen über das teutsche geistliche Volkslied "Nicht so traurig, nicht so sehr etc." für das Clavier… (St. Petersburg, 1797). Dit stuk (in Bes) begon met een plechtige melodie in koraalzetting. Daarna kwamen de variaties, met tweemaal zo snelle omspelingen, langzame Seufzern en dubbelslagen, passageloopjes, in marstempo, en met de overgang van een tweedelige naar een driedelige cadans.
Een heel andere sfeer ademde de driedelige sonate in C van Carl Christian Agthe (1762-1797) uit diens bundel Drey leichte Sonaten fürs Clavier oder Pianoforte (Ballenstädt, 1790). Deze componist werkte aan het hof van Anhalt waar duidelijk een voorliefde voor de galante stijl heerste.
Uit dezelfde tijd kwam de sonatine in G van Albert Jacob Steinfeldt uit diens Drey Sonatinen fürs Clavier (Lübeck, 1788). Na een stevig neergezet Allegro moderato klonk er een springerig Rondo met versieringen, dat soms aan Haydn en Mozart deed denken.
Het volgende werk was van de organist en clavichordliefhebber Wilhelm Ferdinand Halter (1750-1806) uit Königsberg in Oost-Pruissen. Sally Fortino speelde diens Sonate nr. 1 in e uit Sechs Klavier-Sonaten (Leipzig, 1788). Na een stormachtig Allegro assai met klanken van wanhoop volgde er de vertroosting van een verlokkend Andante e lusingando. In het Alla Polacca kwam de invloed van het buurland Polen dansend tot uiting, om tenslotte over te gaan in het Poco Presto met snelle pas en spannende wendingen.
Ook bij dit vroegromantische werk bleek het door Sally bespeelde clavichord een voortreffelijke keuze: gebouwd door Sander Ruys naar een niet-gebonden, vijfoctaafs instrument van J.H. Silbermann (Straatsburg, 1775). Het kwam goed tot zijn recht in de mooie akoestiek van de bijna vierkante kerkruimte met houten tongewelf en oudhollandse vloerbedekking van fijn strooizand op een houten vloer!
Als slot van haar programma speelde Sally van Johann Wilhelm Hässler (1747-1822) een Ariette mit einigen Veränderungen (in C) uit diens bundel Clavier- und Singstücke verschiedener Art…, zweite Sammlung (Leipzig, 1786). De Ariette zelf klonk in lieflijk Andante-tempo inderdaad bijna als Lied ohne Worte. Daarna kon Sally zich uitleven in de variaties, met snelle sierlijke bewegingen, in elegante triolen, met de bezonken kalmte van een Adagio waarin Sehnsucht doorklonk, en tenslotte in virtuoos passagespel met arpeggio-omspelingen.

Het publiek gaf Sally Fortino een opgetogen en langdurig applaus, waarna zij nog een toegift speelde. Van de vergeten componist F. Sander klonk uit de tweede sonate van diens bundel uit 1785 het Andante middendeel. Een bezonken weerspiegeling uit de tijd der Empfindsamkeit, donkere tonen als dragers van een hemelse, hoge melodie, kortom een passende voltooiing van dit bijzondere concert.

 

NCG-Samenspeeldag voor en door leden in Ravenswaaij 13 mei 2017.
"Een ideale plaats en dag om nieuwe clavichordvrienden te ontmoeten en oude te begroeten is onze jaarlijkse Samenspeeldag in het 17e-eeuwse kerkje van Ravenswaaij, gelegen aan de schilderachtige Lekdijk tegenover Wijk bij Duurstede. Om 11.00 uur staan koffie en thee er klaar en kan ieder zijn clavichord een plek geven. Ook wie geen eigen instrument kan meebrengen, mag spelen. We hopen weer op veel muziekaanbod, zowel voor als na de lunch (zelf lunchpakket meenemen, voor koffie en thee wordt gezorgd). Ook toehoorders en introducés zijn welkom. De kosten zijn € 10 p.p. We nodigen ieder van harte uit om met het voorbereiden van een individuele of gezamenlijke muziekactiviteit (ook met zang of melodie-instrument) te beginnen." Zo werd de Samenspeeldag vorig jaar aangekondigd en zo geldt dat voor dit jaar weer."
We beginnen met een muzikaal rondje waarbij elk het meegebrachte clavichord introduceert en laat klinken. Na de lunch is er tijd waarin ieder de aanwezige instrumenten wat voor zichzelf kan uitproberen. Het gebruikelijke concertje van ter plekke aangeboden, voorbereide bijdragen vormt dan de afsluiting van de middag die rond 16 uur eindigt.
Wie graag van station Culemborg opgehaald zou willen worden, kan dit bij aanmelding aanvragen.
Aanmeldingen graag naar: info@clavichordgenootschap.nl


Ander clavichordnieuws

Masterclass van Menno van Delft
De leden van het NCG waren door Bart van Oort uitgenodigd om de masterclass bij te wonen die Menno van Delft 15 maart gaf in het Haagse Conservatorium. Aanleiding was de overdracht van een clavichord, gebouwd door Joris Potvlieghe. Het betreft de kopie van een Horn uit 1785. De dag begon met een inleiding door de bouwer over de geschiedenis van het clavichord in Duitsland. Hij onderscheidde drie zones van clavichordbouw in Duitsland. Het rijke noorden met grote prachtig versierde instrumenten als van de Hass-familie. Saksen werd belangrijk rond 1750, nadat daar eerder vooral "oefeninstrumenten" waren gebouwd. Instrumenten uit het zuiden waren makkelijk bespeelbaar door de verhouding tussen de toets en het verlengde daarvan van 1:1. De instrumenten van Friederici waren bijzonder geliefd; Horn was een leerling van hem.
Menno van Delft raadde de studenten aan niet te moeilijke muziek te spelen om het clavichord te leren kennen: Musikalischer Parnassus van Fischer, 120 Handstücke van Türk, het jubileumboek van de DCS door Paul Simmonds, Musikalischer Allerley en idem Vielerley. Raadgevingen waren: niet te licht de toetsen raken, fysiek bij de noot blijven, met arpeggio's (gearticuleerd spelen, de laatste noot het langst), en akkoorden contact houden en voelen met het instrument, dissonanten laten klinken. Spelen vanuit de kwarten, de rest is vulling. Zorg voor een steeds goed gestemd instrument; de laatste beweging bij het stemmen is omhoog! Een losse pen kan misschien ingedrukt worden met de stemhamer. Bij een Bebung eerst de noot goed laten klinken, dan de toets op en neer duwen. Rechtop zitten. En meer.

Het Geelvinckmuseum
Gedurende vele jaren heeft het NCG zijn concerten kunnen organiseren in de prachtige blauwe kamer van het Geelvinck-Hinloopen Huis in Amsterdam. Het museum is op dit moment druk met een verhuizing naar Zutphen. In juni dit jaar hoopt men te openen in het voormalige Museum Henriëtte Polak, in het huis De Wildeman, Zaadmarkt 88.
In de afgelopen maanden heeft het museum wel drie clavichorden weten te verwerven.
Het betreft een Pisaurensis-kopie van ca. 1970; een instrument gebouwd door Thomas Goff en Joseph Cobby (1934); en, heel bijzonder, een clavichord uit het begin van de 19e eeuw, dat toegeschreven kan worden aan J.C. Meerbach in Gotha. Extra goede redenen om uit te zien naar de opening van het museum, in Zutphen..

Muziekbijlage
Als steeds is de muziekbijlage verzorgd door Kees Rosenhart. Dit keer van de Duitse componist Johann Anton Kobrich, een componist van vooral kerkmuziek: (requiem-) missen. Nu zijn 4e Partita.

Website NCG
Op onze website www. Clavichordgenootschap.nl kunnen leden: bouwers, spelers, muziekuitgevers en andere clavichord-geïnteresseerden zich in de rubriek WINKEL met hun aanbiedingen presenteren. Vergeet niet daar regelmatig te kijken! Nieuwe meldingen zijn welkom (verdere informatie bij info@clavichordgenootschap.nl).

Met vriendelijke groeten,
Driek Florie (voorzitter, tel. 016-4239087), Tom Brockmeier (secretaris, Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, tel. 020-6756882), Henk Glas (penningmeester, tel. 020-6470737), Sander Ruys (administratie CI., tel. 051-7396069) en Erik van Bruggen (tel.071-5134139)

Nieuwsbrief nr. 59, januari 2017

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Met deze eerste Nieuwsbrief van 2017 willen wij u graag een mooi en muzikaal nieuwjaar toewensen! Een goede gelegenheid om elkaar daarbij te ontmoeten is alvast de aanstaande leden- dag van 11 februari.

Een hartelijk welkom is gericht aan onze nieuwe leden
de heren G.J. Baan te Vlissingen,
Q. Hoogenboom te Oosterbeek, R.H.P. Jansen te Voorhout en G. Lewis in Florida.
Het ledental staat volgens de recentste ledenlijst op 119.

Jaarbijeenkomst zaterdag 11 februari 2017, Kapittelzaal Pieterskerk, Pieterskerkhof 5, Utrecht
U wordt van harte uitgenodigd voor onze jaarlijkse ledendag, er is een veelzijdig en boeiend programma. Vanaf 10.30 uur staan koffie en thee klaar, we starten om 11.00 uur met een korte vergadering.

De agenda van deze Algemene Ledenvergadering luidt als volgt:
1. Opening en Agenda
2. Notulen van de Algemene Ledenvergadering van 13 februari 2016 (concept bijgesloten)
3. Jaarverslag van het bestuur
4. Financieel jaarverslag NCG en CI (rekening en balans 2016, begroting 2017)
5. Bevindingen van de Kascommissie
6. Aftreden van de penningmeester Gerard van de Meerakker (sinds 10-02-2007)
7. Verkiezing nieuwe bestuursleden
8. Toekomstige activiteiten
9. Rondvraag en sluiting

Bij punt 4: De stukken zullen op de vergadering ter inzage liggen
Bij punt 7: Het bestuur stelt voor Henk Glas te kiezen als nieuwe penningmeester. Volgens de statuten worden bestuursleden benoemd voor een periode van drie jaar. Volgens het rooster van aftreden is Tom Brockmeier (sinds 09-02-2008) aan de beurt om af te treden in februari 2017; hij is bereid een nieuwe periode op zich te nemen. Eventuele tegenkandidaten wordt verzocht om zich schriftelijk bij de secretaris te melden vóór 7 februari a.s.

Aansluitend aan de vergadering, rond twaalf uur zal Erik van Bruggen een voordracht houden "Hoe muziekles te geven."
We rekenen op een levendige discussie.

De lunchpauze is van 12u.30 - 14u., er is gelegenheid om aan grote tafels gezellig met elkaar een broodje of wat anders te eten in een nabijgelegen café-restaurant.

Na de lunch is er om 14u.30 een clavichordconcert door Artem Belogurov.
Na een conservatoriumopleiding in Boston vervolgde de uit Riga afkomstige Artem Belogurov (www.artembelogurovmusic.com/about/) zijn studie in Amsterdam voor een masterdiploma Early Keyboards bij Menno van Delft (clavichord) en Richard Egarr (fortepiano). Zijn recital op dinsdagochtend 12 juli 2016 vormde het slotdeel van zijn master-eindexamen: cum laude! In de vorige Nieuwsbrief vindt u daar een verslag van.
Op het programma staan werken van C.P.E., J.C.F. en W.F. Bach, G.A. Benda, J.G. Müthel en F.J. Haydn.
Het concert is kosteloos toegankelijk voor leden, terwijl ook andere belangstellenden van harte welkom zijn (toegang € 15, CJP/studenten € 10, thee/koffie na afloop inbegrepen).

 

 

Nieuwsbrief nr. 58, september 2016

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Dit keer geen nieuwe leden te verwelkomen; het ledental staat volgens de recentste ledenlijst op 125.

Nieuwe penningmeester gezocht
De penningmeester van ons genootschap heeft het voornemen uitgesproken per februari 2016 af te treden, na vele jaren trouwe dienst.
Het genootschap heeft dus een nieuwe penningmeester nodig, begin volgend jaar. Er moeten toch een paar leden zijn, die hun belastingformulier enthousiast invullen en dan nog wel zo'n klusje erbij kunnen hebben: wie o wie! De tijd dringt! Aanmeldingen a.u.b. bij Gerard van de Meerakker, 073-5216846, gerardvandemeerakker@gmail.com Hij kan een overzicht van de betreffende werkzaamheden toesturen, zodat het duidelijk wordt hoeveel tijd de functie kan kosten.

Terugblik op de Samenspeeldag zaterdag 14 mei 2016 in Ravenswaaij
Een verslag van Toine Moerbeek.
Voor het tweede opeenvolgende jaar verhinderde het weer ons te picknicken op de dijk voor de 17e eeuwse dorpskerk van Ravenswaaij. Door verschillende omstandigheden waren verscheidene vaste bezoekers van onze Samenspeeldag verhinderd aanwezig te zijn. Vorig jaar wel 20 deelnemers, nu negen inclusief Marijke van de Meerakker, die als altijd de verzorging op zich nam. En het merkwaardige resultaat was, dat de bijeenkomst minder formeel was, er werd meer muziek uitgewisseld, er werden meer instrumenten geprobeerd en we vertrokken later dan ooit.
Als gebruikelijk werden de instrumenten door hun eigenaar voorgesteld met een korte gesproken en gespeelde introductie. Na de lunch werden complete composities gespeeld.
Barend Kraal beet het spits af met zijn opus 0 van Koen Vermeij, gebouwd van een Zuckermann bouwpakket: 4-octaafs, 3-voudig gebonden en met door de eigenaar geconstrueerde gebroken toetsen in het verkort octaaf, en een dempingslijst. Barend speelde een stukje uit 1786 van Olof Ahlström en 's middags Sweelincks variaties op Ick voer al over den Rijn.
Vervolgens toonde Henk Glas zijn zelfgebouwde (met begeleiding van Sander Ruys) kopie van de Silbermann uit Neurenberg van 1775. Uit Ariadne Musicae van J.C.F. Fischer speelde hij voor de pauze een fuga en later een preludium en fuga.
Het zelfde instrument werd gebruikt door Toine Moerbeek. Na de lunch vertolkte hij met zang van Ellie Dautzenberg een 16e eeuws lied van Loyset Compère: Va-t-en regret, gevolgd door, zelf gezongen en gespeeld, een eigen compositie: La belle au bois dormant.
Ons nieuwe lid Irene Postma bracht een instrument van Dick Verwolf mee, waarop ze als introductie een improvisatie speelde. Ze geeft les op haar Piano Praktijk in Kesteren. Verder componeert ze voor een groep musici met diverse instrumenten in haar kerk. 's Middags speelde ze werk van C.Ph.E Bach.
Herman Lammers speelde op zijn instrument naar een 17e eeuws voorbeeld, een Carl Fudge-kit. Voor de pauze speelde hij een gedeelte van Sweelincks Fantasia op de wijze van een Echo, 's middags volgde het gehele stuk, heel erg mooi gespeeld.
Gerard van de Meerakker bespeelde hierna zijn vijf-octaafs niet gebonden kopie naar Hubert (1790), op basis van een bouwtekening van Koen: fuga's van eigen hand. Tom Brockmeier
speelde uiteindelijk een paar stukken uit de Jan van Lublin tabulatuur, op het instrument van Barend Kraal.
Hierna werd een grote variëteit van stukken en combinaties van spelers en instrumenten vertoond. Barend Kraal speelde genoemde Sweelinck stuk dit maal op het orgel van de kerk. Muziek van J.S. Bach, Türk werd 4- handig vertolkt in verschillende combinaties en ook Giles Farnaby's werk kwam voorbij. Een zeer geslaagde en gevarieerde bijeenkomst.

Clavichordrecital in Huis Bartolotti
Een bijdrage van Barend Kraal.
Op dinsdagochtend 12 juli jl. was er aan de Amsterdamse Herengracht 170-172 in het Huis Bartolotti een bijzondere ervaring te beleven. In dit stadspaleis uit de vroege 17e eeuw zit een 18e-eeuws rococo-interieur met veel marmer, prachtig vormgegeven stucwerkdecoraties, sierlijk gesneden houten lambriseringen en vele plafond- en muurschilderingen. Een bekende bewoner van nr. 170 was ons onlangs overleden erelid Gustav Leonhardt. De tuinzaal op de eerste verdieping daar vormde een ideale locatie voor het clavichordrecital van Artem Belogurov met een 18e-eeuws programma.
Na een conservatoriumopleiding in Boston vervolgde de uit Riga afkomstige Artem Belogurov (www.artembelogurovmusic.com/about/) zijn studie in Amsterdam voor een masterdiploma Early Keyboards bij Menno van Delft (clavichord) en Richard Egarr (fortepiano). Het huidige recital vormde het slotdeel van zijn master-eindexamen.
Het evenwichtig opgebouwde programma opende met de bekende Fantasie in C (Wq. 59/6) van C.P.E. Bach (1714-1788). Het stuk ademt de sfeer van een innerlijke dialoog, waarin Artem uitersten van verstilling en uitzinnigheid liet klinken.
Het volgende werk was van J.G. Müthel (1728-1788), laatste leerling van J.S. Bach en goede vriend van C.P.E. Bach. Hij woonde de laatste 35 jaar van zijn leven in Riga, waar in 1756 de Arioso & 12 Variationen, No. 1 in G verscheen. Het thema werd in de variaties fijnzinnig uitgewerkt, waarbij virtuoos snel spel werd afgewisseld met empfindsame klanken.
Bij het derde werk, de Sonate in F No. 11 van de Bohemer G.A. Benda (1722-1795), wordt de invloed van de galante stijl merkbaar. In de twee snelle hoekdelen liet Artem muzikaal en ritmisch uitgebalanceerd spel klinken, met in het rustige middendeel een karakteristieke Bebung. Het bespeelde clavichord, een groot en niet gebonden instrument van Geert Karman naar dat van Friederici (1765), bleek opnieuw een uitstekend medium voor deze programmakeuze.
Als vierde onderdeel stond op het programma aangekondigd een geïmproviseerde fantasie op een basmelodie van Menno van Delft. Dit basthema was door Menno vlak voor het concert op papier gezet en werd nu aan de solist overhandigd. Artem begon het thema al preluderend met arpeggio-omspelingen te verkennen en werkte het vervolgens uit als fantasie in de stijl van C.P.E. Bach. Hij liet het naadloos en zonder pauze aansluiten op het vijfde programmaonderdeel: een Sonate in a van J.C.F. Bach (1732-1795), waarbij in het programma stond dat hij zelf voor de veranderde reprises zou zorgen. Dit bleek een dusdanig rijk gevarieerde uitwerking op te leveren, dat het publiek zou kunnen denken naar nieuwe muziekdelen te luisteren.
Er klonk een uitvoerig en warm applaus van alle aanwezigen voor dit bijzondere concert door Artem Belogurov en opnieuw groot applaus toen hij zijn masterdiploma uitgereikt kreeg:
cum laude!

Clavichordconcert in de Fringe van het Utrechtse Festival
Zondag 4 september concerteerde Zsombor Tóth-Vajna, die vorig jaar voor ons optrad in het concert na de Algemene Ledenvergadering. Dit concert vond plaats in de Fringe van het Festival Oude Muziek in Utrecht. De belangstelling was fors: meer dan 60 toehoorders in de bovenzaal van Polman's Huis. De titel luidde: From Italy with love: Frescobaldi, Picchi, Byrd op Clavichord. De muziek was gecomponeerd door Engelsen onder Italiaanse invloed of op Italiaanse thema's. Elk stuk werd kort ingeleid door de speler, wat erg prettig was. Een prachtig concert. Bespeeld werd het 3-voudig gebonden clavichord van Menno van Delft, gebouwd door Andreas Hermert.

Herfstconcert
Het herfstconcert van het Nederlands Clavichord Genootschap zal dit jaar een huisconcert worden.
Anna Maria McElwain zal in Aemstelrande in Amsterdam een concert geven op 23 oktober 2016 om 3u 's middags. Ze zal twee instrumenten bespelen, gebouwd door Sander Ruys: naar de Pisaurensis van 1543 in Leipzig en de Silbermann van 1775 in Neurenberg. Meldt u a.u.b. tijdig aan bij de heer en mevrouw Muller: 020-6790340 of f.muller@inter.nl.net. Zij willen graag weten op welke drukte ze moeten rekenen.

Verdere activiteiten
Overigens plant het bestuur als excursie een rondleiding in het Rijksmuseum in Amsterdam, eind november, begin december.
Ter wille van ons 30-jarig jubileum in september 2017 staat een symposium op stapel dat plaats zal vinden half juni 2018 in Amsterdam. Nadere mededelingen over deze activiteiten zullen nog volgen.

Ander clavichordnieuws
Jarenlang heeft Saul Groen ons vriendelijk toestemming gegeven de nieuwe nummers van Clavichord International in de etalage van zijn winkel te plaatsen. Het was een schok toen we hoorden van zijn overlijden op 3 juni 2016. De winkel is gesloten, dit centrum van de Oude Muziek beweging is opgeheven.

Muziekbijlage
Als steeds is de muziekbijlage verzorgd door Kees Rosenhart. Dit keer van Joseph Haydn de Sonate in G, Hoboken XVI/8: "Divertimento."

Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode oktober 2016 - februari 2017: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertel die rond na een berichtje aan de secretaris, vóór eind december.

Met vriendelijke groeten,
Tom Brockmeier
tom.brockmeier@gmail.com

Nieuwsbrief nr. 57, mei 2016

Nieuwsbrief nr. 57, mei 2016 www.clavichordgenootschap.nl

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Allereerst een warm welkom voor onze nieuwe leden mw. I. Postma (Kesteren) en dhr. J. Zoutendijk (Ittervoort). Het ledental staat nu op 125, dankzij nieuwe aanmeldingen tegenover incidentele opzeggingen.

Terugblik op de Jaarbijeenkomst in de Pieterskerk te Utrecht op zaterdag 13 februari 2016
De Algemene Ledenvergadering vond plaats in de Kapittelzaal van de Pieterskerk, als gebruikelijk. De vaste onderdelen van de vergadering, jaarverslagen van de secretaris, de penningmeester en de boekhouder van Clavichord International werden voorgedragen en goedgekeurd. Jan Soullié trad af als boekhouder van CI. De penningmeester Gerard van de Meerakker bedankte hem in een geestige en attente toespraak voor het vele werk dat hij vele jaren had gepresteerd. Het nieuwe bestuurslid sinds 2015, Sander Ruys, had in het afgelopen jaar al voorgesteld de taak van Jan over te willen nemen. Ze hebben daar afspraken over gemaakt.
Gerard had ook af willen treden, maar een opvolger was nog niet gevonden. Hij is bereid om nog een jaar aan te blijven en Jan zal hem assisteren bij de verzending van het tijdschrift in Nederland. Erik van Bruggen, organist van de Waalse Kerk in Leiden, is gekozen tot vijfde lid van het bestuur.

Na afloop van de vergadering presenteerde Tom Brockmeier een verslag van zijn onderzoek naar de oorspronkelijke eigenares van een muziekboekje in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Dit "Muziek Album met liederen, 1716," van "Maaghdalena Darrest" was eerder een beetje anders beschreven. De persoonsnaam was gelezen als "Dakkert" en zij werd beschouwd als de componist van de muziek. Sindsdien wordt het boekje beschouwd als een "Clavierbüchlein" uit het bezit van een meisje. Tom was erin geslaagd haar te identificeren als de dochter van recente Hugenootse immigranten. Magdalena d'Arrest werd gedoopt in Weesp op 22 april 1703. Haar vader was een succesvolle eigenaar van brandewijnstokerijen en molens; in het stadsbestuur van Weesp was hij raadslid, schepen en burgemeester. Het meisje werd in Weesp begraven op 23 april 1718. Tom stelde voor, dat de samensteller van het boekje mogelijk de toenmalige organist van Weesp geweest zou zijn: Hendrik Boeduijncx. Meer argumenten dan diens beroep en aanwezigheid in Weesp zijn er niet. Elke willekeurige Amsterdamse musicus kan met de trekschuit op en neer zijn gekomen om het meisje les te geven.
Kees Rosenhart heeft het boekje getranscribeerd voor de website van het NCG. Hij beschreef de muziek als vol verrassende details als imitaties en tertsenloopjes, geschreven door iemand die gewend was muziek te schrijven. Hij speelde vier stukjes uit het boekje: muziek voor amateurs gebracht op een fascinerende en professionele manier

Na de lunch werd het programma voortgezet met het jaarlijkse clavichordconcert, door Dalyn Cook. Het verslag is van Henk Glas.
Dalyn Cook is Amerikaanse, woont in Berlijn, maar heeft in Nederland gestudeerd en spreekt het publiek toe in het Nederlands. Het programma heeft de titel 'Klein maar fijn', waarmee ze de schoonheid van kleine, minder bekende werken wil laten horen. Ze speelt op een door Sander Ruys gebouwd vijf-octaafs clavichord naar Hubert.
Begonnen wordt met vier 'Petite pièces pour le clavecin' van CPE Bach. Bach heeft zich laten inspireren door F. Couperin. Zoals bij alle clavichordconcerten begint het zacht. De oren moeten immers wennen aan het lage volume. Het lijkt erop dat dit extra wordt benadrukt, maar bij het tweede stukje wordt het oor hiervoor meteen beloont als ze het clavichord laat zingen. In het derde stukje vindt een dialoog plaats. Dalyn weet dat het een dialoog tussen man en vrouw is. Het laatste stukje wordt gekenmerkt door de galante stijl en de virtuoze speeltechniek.
WF Bach spreekt volgens Dalyn een heel andere muzikale taal dan zijn broer. Ze speelt drie polonaises uit een bundel. De eerste omvat slechts zestien maten. In de tweede is bij het slot in de bas een Bebung te horen.
EW Wolf is de minder bekende componist van het programma. Hij komt uit Weimar en moet CPE Bach gekend hebben. Eén van zijn zestig sonates wordt uitgevoerd. Het eerste deel wordt gekenmerkt door de snelle rechterhand. Dezelfde hand speelt zingend in het tweede deel. In het derde deel wordt teruggekeken op de barok met polyfonie.
Van Haydn wordt een zogenaamde damessonate uitgevoerd. Twee delen is kennelijk genoeg voor een dame. De dame moet alleen wel in staat zijn de vijf octaven met grote snelheid over de volle breedte te gebruiken. Dalyn beschikt over die kwaliteit. Vooral het tweede deel is snel en levendig. En indrukwekkend uitgevoerd!
Tenslotte komen we terug bij CPE Bach. De elf minuten lange fantasie is het laatste werk dat hij heeft gecomponeerd. Dalyn benadrukt dat ze dit stuk erg graag speelt op de Hubert van Sander. Tijdens het slotapplaus fluistert mijn buurman zijn kwalificatie in: hartverscheurend!

NCG excursie, 19 - 22 oktober 2015
Vorig jaar hebben verscheidene leden van het NCG deelgenomen aan een excursie naar Bologna, die georganiseerd werd door de Stichting Clavecimbel Genootschap Nederland. Behalve een stadswandeling werd de Tagliavini-collectie tweemaal bezocht en ook de muziekbibliotheek in het Palazzo Sanguinetti. Uiteraard werd ook de Basilica di San Petronio bezocht. Liuwe Tamminga trad steeds op als reisleider.

NCG excursie, 18 maart 2016
Recenter bezocht een groep leden het Nederlands Muziek Instituut, dat nu gevestigd is in het Gemeentearchief van Den Haag, in het Stadhuis daar. Onze vroegere voorzitter, Barend Kraal, had samen met de vroegere bibliothecaris van het NMI, Dick van den Hul, een keuze gemaakt uit het bezit van het instituut, met betrekking tot het clavichord.
De presentatie begon met de facsimile editie van de tekening voor een clavichord (ca. 1440) door Hendrick Arnouds van Zwolle, lijfarts en astroloog van Philip van Boergondië. Vervolgens, Musica getutscht, van Sebastian Virdung (Basel, 1511), het vroegste muziek tractaat in het Duits. Daarna: Marin Mersenne, Harmonie universelle (Parijs, 1636) met de isometrische weergave van een clavichord, op schaal. Toen het boekje (Franeker, 1699) van Claas Douwes met de beschrijving van een pedaal clavichord; Jacob Adlung's Anleitung zu der musikalischen Gelahrtheit (1758) en C.Ph.E. Bach's Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen (Berlin, 1753), met de "Exempel" en 18 Probestücke. Uitgezonderd het eerste getoonde stuk, waren alle delen originelen, eeuwen oud. Hierna werd nog de Clavierschule van D.G. Türk (Leipzig/Halle, 1789) en het Muzikaal Kunst-woordenboek van Joos Verschuere Reynvaen (Amsterdam, 1795) getoond, dit laatste met een afbeelding van een clavichord met een aanhangend pedaal.
De muziek die getoond werd: Carissimi, Ars cantandi (reprint 1696); Krebs, Clavierübung; Marpurg Versuch figurirte Chorälen, etc. (1790); C.Ph.E. Bach, Sechs Clavier-Sonaten für Kenner und Liebhaber, Erste Sammlung (1779); J.N. Tischer, Das vergnügte Ohr … zur Clavier-Übung für das Frauenzimmer (1745 - 1749); J.N. Forkel, 24 Veränderungen fürs Clavichord oder Fortepiano auf das englische Volkslied (1791) en J.W. Hässler, Sechs leichte Sonaten fürs Clavier oder Piano-Forte … für drei Hände auf einem Clavier (1786). aangezien Barend Kraal verhinderd was aanwezig te zijn, presenteerdeTom Brockmeier het geheel naar Barends aantekeningen.

NCG-Samenspeeldag voor en door leden in Ravenswaaij 14 mei 2016.
"Een ideale plaats en dag om nieuwe clavichordvrienden te ontmoeten en oude te begroeten is onze jaarlijkse Samenspeeldag in het 17e-eeuwse kerkje van Ravenswaaij, gelegen aan de schilderachtige Lekdijk tegenover Wijk bij Duurstede. Om 11.00 uur staan koffie en thee er klaar en kan ieder zijn clavichord een plek geven. Ook wie geen eigen instrument kan meebrengen, mag spelen. We hopen weer op veel muziekaanbod, zowel voor als na de lunch (zelf lunchpakket meenemen, voor koffie en thee wordt gezorgd). Ook toehoorders en introducés zijn welkom. De kosten zijn € 10 p.p. We nodigen ieder van harte uit om met het voorbereiden van een individuele of gezamenlijke muziekactiviteit (ook met zang of melodie-instrument) te beginnen." Zo werd de Samenspeeldag vorig jaar aangekondigd en zo geldt dat voor dit jaar weer."
We beginnen met een muzikaal rondje waarbij elk het meegebrachte clavichord introduceert en laat klinken. Na de lunch is er tijd waarin ieder de aanwezige instrumenten wat voor zichzelf kan uitproberen. Het gebruikelijke concertje van ter plekke aangeboden, voorbereide bijdragen vormt dan de afsluiting van de middag die rond 16 uur eindigt.
Wie graag van station Culemborg opgehaald zou willen worden, kan dit bij aanmelding aanvragen.
Aanmeldingen graag vóór 2 mei bij Gerard van de Meerakker, Sasseltberg 9, 5242 GN Rosmalen, tel. 073-5216846, info@clavichordgenootschap.nl

Andere clavichordactiviteiten
Leerlingen van Menno van Delft traden op tijdens een voorspeelavond aan het Amsterdamse Conservatorium, Oosterdokskade 151, in de Sweelinck-Zaal:19 april 2016, om 19u30. De voorspeelavond was vrij toegankelijk.

Menno van Delft zelf was op clavichord te horen in het Monteverdi-festival in Amersfoort, op 24 april om 11:00 in de St. Aegtenkapel aldaar. Overigens een zeer geschikte zaal voor clavichordconcerten. Hij schreef erover op de website van het festival: "Ongetwijfeld kende Monteverdi dit instrument (het clavichord) en hadden zijn opdrachtgevers dergelijke instrumenten in hun bezit. Monteverdi kijkt in dit programma om zich heen en wij luisteren mee naar muziek van onder meer Merula en Frescobaldi" http://www.monteverdixl.com/concerten). Het werd een prachtig concert met variaties op de Bassa Fiamingha van Valente en Frescobaldi. Van Valente verder: Tenore del Passo e mezzo, van De Macque het Ricercare del settimo Tono, van Picchi de Pass'e Mezzo, van Andrea Gabrieli de Intavolatie over Suzanne Un Iour, van Frescobaldi nog enige Gagliarda's en een Canzona plus Partite 12 sopra l'Aria di Ruggiero. Tenslotte van Michelangelo Rossi drie Correntes en van J.K. Kerll een Toccata en een Ciaccona. Als toegift nog de vierde Corrente van Rossi. Met uitleg over het instrument (dat 6-kantige meervoudig gebondene van Andreas Hermert) en de muziek, en vragen uit het publiek: een zeer geslaagde ochtend.

Website Kees Rosenhart
Dit is dan een goede gelegenheid de aandacht te richten op de vernieuwde website van Kees Rosenhart. Die website is nu tweetalig, en verwijst ook regelmatig naar de website van het NCG. Als Muziekbijlage
bij deze Nieuwsbrief geldt van Georg Boehm het Praeludium in F dur, op onze website. Een toelichting daarop vindt u in de blog van Kees Rosenhart op zijn website onder de titel: Spelen wat er niet staat

Bijlage
Ons lid Suzana Mendes kondigt een nieuwe cursus aan die van 12 - 19 oktober plaats zal vinden in de Algarve. In een bijlage hierbij een beschrijving door Eva Marxen van de cursus vorig jaar. In een eerdere ALV is deze cursus ook al door enige leden aanbevolen. Voor verdere informatie zie www.clavicordio.de of smendes@web.de.

Veiling Richard Burnett Collection
Op 11 mei zal de veiling plaatsvinden van een deel van de toetsinstrumenten van het Finchcocks Historical Museum te Goudhurst in Kent in het Verenigd Koninkrijk. Om de activiteiten daar voort te kunnen zetten is meer geld nodig, dat op men deze manier hoopt te vinden. De omvangrijke veilingcatalogus met ook twee clavichorden kan bekeken worden op www.dreweatts.com

Clavichordbouwcursus
De volgende mededeling werd ontvangen van Johann-Gottfried Schmidt in Rostock met het verzoek die door te geven: hij organiseert dit jaar van juni tot september cursussen om een clavichord te bouwen in Stapleford bij Cambridge, in Rostock, in München en in Wenen. Verdere informatie op internet: www.cembalobau.de; http://youtu.be/S7CvHRWx1mQ;https://www.dropbox.com/sh/hhvegp48nko58ho/DoV9S6cXrq;
https://www.dropbox.com/sh/ay0zcf6qwbcv1i5/AACzJm_sXTLVZtI76FLvSAQua?dl=0;: http://blog-clavicorde-lie.ch

Website NCG
Op onze website www.clavichordgenootschap.nl kunnen Nederlandse bouwers, spelers, muziekuitgevers en andere clavichord-geïnteresseerden zich in de rubriek WINKEL met hun aanbiedingen presenteren. Nieuwe meldingen zijn welkom (verdere informatie bij info@clavichordgenootschap.nl).

Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode september/december: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertellen die rond na een berichtje aan tom.brockmeier@gmail.com of Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, vóór 1 augustus a.s.


Met vriendelijke groeten,
Henk Florie (voorzitter, tel. 016-4239078), Tom Brockmeier (secretaris, Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, tel. 020-6756882), Gerard van de Meerakker (penningmeester, tel. 073-5216846), Sander Ruys (administratie C.I., tel. 051-7396069) en Erik van Bruggen

 

 

Nieuwsbrief nr. 56, december 2015

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Jaarbijeenkomst zaterdag 13 februari 2015, Kapittelzaal Pieterskerk, Pieterskerkhof 5, Utrecht
U wordt van harte uitgenodigd voor onze jaarlijkse ledendag, er is een veelzijdig en boeiend programma. Vanaf 10.30 uur staan koffie en thee klaar, we starten om 11.00 uur met een korte vergadering.

De agenda van de Algemene Ledenvergadering luidt als volgt:
1. Opening en Agenda
2. Notulen van de Algemene Ledenvergadering van 14 februari 2015 (concept bijgesloten)
3. Jaarverslag van het bestuur, door de secretaris
4. Financieel jaarverslag NCG en CI (rekening en balans 2015, begroting 2016)
5. Bevindingen van de Kascommissie
6. Aftreden Jan Soullié
7. Verkiezing bestuursleden
8. Toekomstige activiteiten
9. Rondvraag en sluiting

Bij punt 4: De stukken zullen op de vergadering ter inzage liggen.
Bij punt 6 en 7: Volgens de statuten worden bestuursleden benoemd voor een periode van drie jaar. Het rooster van aftreden is als volgt: Jan Soullié (sinds 15-05-2004) en Gerard van de Meerakker (sinds 10-02-2007) aftreding februari 2016; Tom Brockmeier (sinds 09-02-2008) aftreding februari 2017, Sander Ruys (sinds 14 februari 2016; bij de herverdeling van de bestuurstaken heeft Sander de werkzaamheden van Jan op zich genomen) en Henk Florie (sinds 14 februari 2016). De ALV heeft vorig jaar ermee ingestemd het aantal bestuursleden tot vijf uit te breiden. Gerard van de Meerakker is bereid een jaar aan te blijven als penningmeester. Het bestuur stelt voor Erik van Bruggen, organist van de Waalse Kerk te Leiden, als vijfde bestuurslid aan te stellen.

Aansluitend aan de vergadering, rond twaalf uur, zal Tom Brockmeier een diapresentatie geven over zijn onderzoek naar een muziekboekje uit 1716 in bezit van de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag. Kees Rosenhart heeft het boekje uitgegeven, zal het op internet publiceren, en geeft nu commentaar op de muziek in het boekje waarna hij enkele stukken eruit zal spelen, op een instrument van Sander Ruys.

De lunchpauze is van 12.30 - 14.00 uur, er is gelegenheid om aan grote tafels gezellig met elkaar een broodje of wat anders te eten in een nabijgelegen café-restaurant.

Na terugkeer van de lunch is er om 14.30 uur een clavichordconcert door Dalyn Cook (Berlijn). Zij is afgestudeerd aan het Koninlijk Conservatorium in Den Haag, waar ze fortepiano studeerde bij Bart van Oort en clavichord bij Menno van Delft. Recentelijk trad zij op bij Musica Antica a Magnano (Symposium XII), in het Holland Festival Oude Muziek Utrecht, in het Geelvinck Fortepiano Festival in Amsterdam, en in de "Nacht van het Clavichord," onderdeel van het Dordrechtse Bach Festival. Op uitnodiging nam zij deel aan de masterclass van Kristian Bezuidenhout bij de Westfield Centre Forte/Piano workshop. Ze heeft ook deel genomen aan masterclasses van Marcia Hadjimarkos, David Breitman en Malcolm Bilson. Dalyn Cook woont tegenwoordig in Berlijn.
Haar programma "Klein maar fijn" omvat muziek van C.P.E. en W.F. Bach, van Ernst Wilhelm Wolf en van Joseph Haydn. Ze bespeelt een tweede instrument van Sander Ruys.

Het concert is kosteloos toegankelijk voor leden, terwijl ook andere belangstellenden van harte welkom zijn (toegang € 15, CJP/studenten € 10, thee/koffie na afloop inbegrepen).

Een terugblik op het afgelopen half jaar is kort geleden al gegeven in de vorige Nieuwsbrief.
De secretaris zal in de vergadering het hele jaar onder de loep nemen.

Toekomstige clavichordactiviteiten

Leerlingen van Menno van Delft zullen optreden op een voorspeelavond aan het Amsterdamse Conservatorium, Oosterdokskade 151, in de Sweelinck-Zaal: 12 februari en 19 april 2016, om 19u30. Beide voorspeelavonden zijn vrij toegankelijk.

Tijd en plaats van het NCG-concert van Sally Fortino, april 2016, zullen nog bekend gemaakt worden.

En dan is de datum van de volgende Samenspeeldag 14 mei 2016. Meer daarover in een volgende Nieuwsbrief.

Muziekbijlage
Van Kees Rosenhart is er nu als bijlage: Partite sopra La Romanesca. In het boek 50 Renaissance and Baroque Standards wordt ook de Spaanse titel van onderwerp van de variaties genoemd: Guardame las vacas. Meer uitleg op Wikipedia.

Website
Op onze website www.clavichordgenootschap.nl kunnen Nederlandse bouwers, spelers, muziekuitgevers en andere clavichord-geïnteresseerden zich in de rubriek WINKEL met hun aanbiedingen presenteren. Nieuwe meldingen zijn welkom (verdere informatie bij info@clavichordgenootschap.nl).

Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode mei 2016: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertellen die rond na een berichtje aan tom.brockmeier@gmail.com of Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, vóór 9 april a.s.


Met vriendelijke groeten,
Henk Florie (voorzitter, tel. 016-4239078), Tom Brockmeier (secretaris, Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, tel. 020-6756882), Gerard van de Meerakker (penningmeester, tel. 073-5216846), Sander Ruys (administratie C.I., tel. 051-7396069).

 

Nieuwsbrief nr. 55, december 2015

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Allereerst een hartelijk welkom aan onze nieuwe leden mevrouw T.J. Kim (Amsterdam), en de heren
J.Boysen (Den Haag), P. van der Werf (Leiden), J.-F. Boucher (Amsterdam) en R. van Brandt (Borgerhout, België). Het ledental staat volgens de recentste ledenlijst op 125.

Terugblik op de Samenspeeldag zaterdag 9 mei 2015 in Ravenswaaij
Een verslag van de ochtend door Toine Moerbeek en van de middag door Henk Glas.
Opnieuw zag het ernaar uit dat het meiweer geen picknick aan aan de dijk zou toelaten. Maar als altijd had de goede zorg van Marijke van de Meerakker de vrolijkheid van de lente binnenskamers gehaald; het beloofde een gedenkwaardige bijeenkomst te worden. In de jaren dat Barend Kraal voorzitter was, waren wij gewend aan gestructureerde bijeenkomsten, met voldoende tijd en aandacht voor de verschillende onderdelen. Henk Florie, onze nieuwe voorzitter, was voor het eerst op een samenspeeldag en nam nu ook Barends taak op zich. Maar wie had nu op zo'n uitzonderlijk grote opkomst gerekend? Twintig aanwezigen, waarvan er vier passief deelnamen, en veertien instrumenten. De ochtend verliep als volgt.
Als bijzondere gebeurtenis zou Koen Vermeij vandaag het instrument dat hij had gebouwd en weer had geërfd van de drie jaar geleden overleden Nellie van Ree ten geschenke gaan geven aan het Clavichord Genootschap. In Ravenswaaij liet Nellie vaak haar specialisatie horen: de middeleeuwse muziek. Ze was een soort 'Nikkelen Nellie,' een eenmansorkest met belletjes en trommeltjes om haar armen en het clavichord (klein instrumentje) op schoot. Het instrumentje werd in 1987 door Koen gemaakt. Nellie, dorpsgenote van Koen, belde hem regelmatig als er een toets los zat. Zij was erelid van het genootschap. Koen: 'Ik schenk dit instrumentje nu aan het Genootschap. Maar wat is dat, een genootschap? Waar woont en wie is het Genootschap?' Om betekenis aan het abstracte begrip te geven, was het Koens wens dat het Genootschap het clavichord in bruikleen zou geven aan studenten; Sander Ruys zou zorgdragen voor het onderhoud van het instrument. Het betreft een Hubert. De werktekening werd door Koen gemaakt naar slechts één foto plus een kleine beschrijving, gevonden in een catalogus uit Berlijn uit 1922, aangetroffen in de Muziekbibliotheek van Den Haag. De beschrijving in twee kolommen besloeg niet meer dan tweehonderd woorden. Koen vergrootte de foto flink en trok de perspectieflijnen door, zodat hij deze omgekeerd kon projecteren tot de ware grootte om vervolgens op schaal 1 : 1 de werktekening te maken. Het origineel werd in de Tweede Wereldoorlog in Berlijn vernietigd. Gebouwd van eikenhout, het moest wat kunnen verduren, heeft een kortere mensuur dan normaal. Hier gaf de spreker gelegenheid voor vragen; er waren er vele, zoals: hoe maak je de reconstructie van de zangbodem? De meest technische vragen werden tevens door Sander beantwoord, die vertelde dat de bassnaren nog niet hoefden worden vervangen. Deze uiteenzetting werd afgerond met een quatre-mainsspel van beide specialisten: Sei gegrüsst/ mein schmeichelndes Klavier, geschreven à la Mozart, door Türk. De spelers lieten hun onderling verschillende aanslag horen, Koen licht, Sander geprononceerder, een mooie combinatie. Vingers kruisten elkaar net niet, maar de handen raakten elkaar soms wel, bleven echter meestal parallel of spiegelbeeldig. Het instrument klonk mooi in de laagte. Koen overhandigde Sander de werktekening, 'om het geheim te bewaren' (en op gepaste wijze door te geven) en alle aanwezigen ontvingen van hem het jubileumboekje, de Engelse versie A short history of clavichord . De voorzitter dankte Koen voor de toelichting en voor zijn genereuze schenking van het instrument op de eerste plaats en ook van het jubileumboekje extra.

De eerste die zich hierna voorstelde was Herman Lammers. Zoals altijd stond zijn clavichord op de strijkplank. Hij bouwde het instrument in 1975 uit een Amerikaans bouwpakket, met kort octaaf, in middenstemming. Omdat er vorig jaar een jonge vader met drie kinderen naar Ravenswaaij was gekomen had Herman erop gerekend dat dit weer het geval zou zijn en had er zijn programma op aangepast. Nu dit niet het geval was speelde hij uit de eenvoudige pianomethode van Percy Whitehead Fluff & Frolic/Jeux de chats, eerst een kattenwals, daarna een kattenoptocht in een langzame mars en tenslotte een wilde Ierse dans voor katten. De muziek was eigenlijk voor piano geschreven maar kwam misschien nòg beter tot zijn recht op het verende clavichord. Dit gold eveneens voor Abasken van de Vlaamse componist van vooral schoolmuziek van Jos Wuytack, een leerling van Carl Orff. Herman speelde een oefening in de lydische en een kinderballet in de mixolydische modus; oefeningen die hij vaak met kinderen op de muziekschool deed. Hierop reageerde Henk Florie enthousiast met een persoonlijke jeugdherinnering en leidde daarmee Barend Kraal in. Zijn instrument was een Zuckermann, eveneens uit een 'bouwpakket 'een van de vele Opus-nul creaties van Koen', zei Barend erbij, een kopie van een Zweeds model, uit mahonie. Het was 3-voudig gebonden met kort octaaf. Later heeft hij het instrument wel veranderd. Hij heeft er in de laagte gebroken toetsen in aangebracht. De bas was slap, dat verhielp hij door getwijnde snaren te gebruiken. Minder ingrijpend maar wel bepalend was de fotokopie van een oude prent die hij er met de hulp van zijn zoon op had gezet. Ook Barend begint met een kinderliedje Wie gaat mee over zee, op de bekende melodie uit Valerius' Gedenck-klanck en om af te ronden een air de court van J. P. Sweelinck, twee variaties op diezelfde melodie van het kinderlied, eigenlijk bedoeld voor orgel maar goed tot zijn recht komend op het clavichord.
Vervolgens gaf de voorzitter het woord aan zichzelf. Henk Florie toonde ons een instrument gebouwd door Dick Verwolf, naar een Duits instrument uit 1650, met een kort en gebroken octaaf. Het was van mooi zwart ebbenhout, klein, met buxusbeleg op de voortoetsen en drievoudig gebonden, en dan ook niet geschikt om er Sweelinck op te spelen, zei hij, want septiemakkoorden zijn onmogelijk, dissonantakkoorden uitgesloten. Echter Jeroen Heijungs , had muziek van Sweelinck meegebracht, een toccata, en daar stond een passage in die hij wél kon spelen op Henks instrument; dit liet hij ook horen. Onvoorbereid speelde hij mooi, haalde een diepe klank uit het instrument. Jeroen is lay-outer van Clavichord International.
Geert de Witte , is een nieuw lid, tevens het jongste, studeert instrumentenbouw in Gent. Hij wilde in het derde jaar een clavichord van Friederici gaan nabouwen. Hij vertelde dat hij het instrument al wel bespeelde en er van houdt vanwege de mooie klank. Hij kon verder nog niets laten horen.
Dit in tegenstelling tot Tom Brockmeier . Hij speelde de Almande trycottee, dat is een van oorsprong Bretonse, vrolijke volksdans. Zijn instrument was het bovenste deel van een pedaalclavichord van zijn leraar Erik van Bruggen, dat door Dick Verwolf was gebouwd naar een voorbeeld uit Leipzig.
Gerard van de Meerakker bespeelde hierna zijn vijfoctaafs niet gebonden kopie naar Hubert, op basis van een bouwtekening van Koen. 'Jullie weten dat ik fugagek ben', kondigde hij zichzelf en zijn optreden voor de middag aan en liet, als voorproefje, een knap werkstukje horen van de ons inmiddels vertrouwde vergeten fugaïst Desiderius Agrilacus .
Eveneens van eigen hand was het lied dat Toine Moerbeek aankondigde deze middag te laten horen, op tekst van Novalis, het zesde lied uit de serie Geistliche Lieder, 1799-1800. Daarnaast zou hij een lied van Dufay zingen, begeleid door Ellie Dautzenberg.
Henk Glas had na pianoles in de jaren negentig besloten een clavichord te bouwen, zonder het instrument te kennen, hij had er zelfs nog nooit een gehoord. Hij liet een bouwpakket uit Engeland komen van de Early Music Shop. Toen het bouwen lukte en ook beviel, maakte hij een nieuw instrument, ditmaal net als Tom, onder leiding van Sander; het werd een kopie naar een J.H. Silbermann (1775), vrij. Dit verteld hebbende, liet hij er alvast een Allemande van Couperin op horen.
Opnieuw was de beurt aan Koen Vermeij maar nu met een instrument uit 1990, een kopie. Hij had het clavichord verkocht maar toen de koper overleed kocht hij het weer terug. Het moest nog gestemd worden. Ondertussen kwamen twee verlate personen binnen, een van de twee was Cor Mulckhuyse, over wie later meer.
Henk Waardenburg (en Coby ) was kort van stof maar wel glashelder: 'Toen ik een jaar of 10 geleden in mijn zomerhuisje zat, dacht ik dat het leuk was om een clavichord te hebben. Belde Koen op! Hij had een instrument te koop. Herman hoorde ik een Sarabande van Bach spelen, een Allemande, met een Chaconne voor viool; die speel ik nu eenhandig, ik ben geen toetsenman'. Wat hij hierbij ten gehore bracht, overtuigde desondanks.
John van Eck bracht een Klop sr. uit de jaren 80 mee. 'Ik had in de jaren tachtig bij Klop een spinet aangeschaft en vroeg hem: wat is dit voor een doosje?' 'Dit is een clavichord.' 'Als ik het niet wilde kopen, moest ik stoppen met spelen.' John liet een Variatie van William Byrd horen.
Speciale aandacht werd er vervolgens vanzelf gegeven aan de prachtig spelende Suzana Mendes . Haar instrument werd gebouwd door Geert Karman, de Nederlander die clavichorden ging bouwen in Portugal. Suzana, afkomstig uit Portugal, woonde in Noorwegen, studeerde drie jaar in Amsterdam, woont en werkt nu in Keulen. Zij wilde eerst een groot instrument bouwen, de liefde voor het kleine kwam later. Zelf heeft zij instrumenten voor bruikleen onder haar hoede gekregen; ze is zeer geroerd door het initiatief van Koen. Haar instrument was dubbel gebonden, naar Duits voorbeeld. Suzana heeft een uitstekende techniek, veel zwaarte in de lage regionen en helder in de hoogte, doet haar clavichord klinken als een theorbe. Ze kondigde haar clavichord-cursus aan, in oktober in Zuid-Portugal.
Ellie Dautzenberg: Tijdens een Lutherse werkweek voor kerkmuziek in 2001 leerde zij Herman Lammers kennen, die tijdens de bonte avond aldaar tegen een groot en druk gezelschap zei: 'Ik laat jullie nu muizenmuziek horen!' en zijn clavichord bespeelde. Zij kende het instrument niet, maar kon het daarna een jaar lang niet meer uit haar hoofd zetten, zocht contact met Koen, die in samenwerking met Sander een clavichord naar de Hubert 1784 voor haar heeft gebouwd; tijdens de bouwperiode mocht zij een jaar lang een instrument van Koen lenen. Vanmiddag zou zij iets van Dufay laten horen, met zang van Toine erbij.
Sander Ruys hield het kort over zijn opmerkelijk instrument, naar ouder voorbeeld dan alle andere. Het is gebouwd naar de Pisaurensis in Leipzig, 1520, in cypressenhout, viervoudig gebonden. Het klank- en toetsenbord staan los van het deksel, dat eraan vastgehaakt wordt met maar één simpel haakje. De zangbodem is 'geknakt', de bassnaren zijn van messing. Hij speelde een stukje van Dufay uit 1420, een eeuw ouder dan het instrument.
Cor Mulckhuyse (plus gast ) maakte ongeveer 40 jaar geleden kennis met het clavichord en kocht ongeveer tien jaar geleden een reisclavichord van Menkveld, een klein fragiel instrument.
Niet genoemd nog maar wel behorend tot het dankbaar gehoor is tenslotte Jan Soullié .

Het middagconcert wordt begonnen door Tom Brockmeier. Tom geeft een korte inleiding over het Susanne van Soldt manuscript uit 1599 en speelt daarna de Almande prynce en de Almande de amour uit de uitgave van het manuscript. Dit doet hij op een clavichord van Erik van Bruggen, dat voor de
gelegenheid in het midden voor het publiek wordt gezet. De muziek komt optimaal tot zijn recht op het in middentoon gestemde instrument.
Suzana Mendes speelt variaties van Antonio de Cabezon op haar eigen clavichord, dat gebouwd is door Geert Karman. Ze blijkt zeer vertrouwd met zowel het instrument als de Spaanse barokmuziek. Daarna speelt ze Sweelinck op de Hubert van Koen Vermeij. Ze laat de verschillende partijen prachtig met elkaar communiceren en, met onder andere Bebung, wordt uit het instrument gehaald wat erin zit.
Heel anders klinkt Sweelinck, gespeeld door Jeroen Heijungs, op de Pisaurensis van Sander Ruys. Op dit viervoudig gebonden clavichord kunnen zelfs kleine tertsen voor problemen zorgen. De snelle loopjes die Jeroen speelt zijn echter geen enkel probleem. Uit Fischer's suite Uranie speelt Jeroen Allemande, Sarabande en Gavotte op het instrument van Suzana Mendes. Deze suite is bekend van de grote Passacaglia, maar de door Jeroen gekozen deeltjes zijn minstens evenveel de moeite waard en worden mooi en sprankelend uitgevoerd. Op het instrument van Koen Vermeij speelt Jeroen de
Allemande en Loure uit de vijfde Franse suite van Bach. Het lijkt alsof de kerk opeens meer nagalm
heeft.
Opnieuw horen we het subtiele geluid van de Pisaurensis. Sander Ruys speelt Corriente Italiana van de Spaanse Cabanilles, die als bijlage bij de laatste nieuwsbrief zat.
John van Eck laat op zijn eigen clavichord horen hoe hij soms 's avonds laat zomaar wat doet om mooie klanken uit zijn instrument te halen. Hij denkt daarbij aan het thema 'Een geest van God zwevend op de wateren', waarover hij de volgende dag zal preken.
Henk van Waardenburg speelt Engelse virginaal muziek op zijn eigen instrument. 'My lady Careys Dompe' uit circa 1525 van een anonieme componist wordt gevolgd door een Pavan van Gibbons.
Nog oudere muziek klinkt op hetzelfde instrument, gespeeld door Ellie Dautzenberg. Ze zingt daarbij samen met Toine Moerbeek. We horen een Marialied uit de dertiende eeuw en Gregoriaans. Op het instrument van Koen Vermeij klinkt in dezelfde bezetting muziek van Dufay. Tenslotte speelt
en zingt Toine op dit instrument moderne muziek.
Barend Kraal plaatst zijn instrument in het midden voor de toeschouwers en vertelt over de suite 'Auf die Maÿerin' van Froberger. Het gaat over een boerin, die in vijf variaties steeds uitbundiger wordt, om in de zesde variatie weer met beide benen op de grond te staan. De Courante en Double zijn
opgewekt en, anders dan meestal, is ook de afsluitende Sarabande opgewekt.
Henk Florie heeft zelf een gebonden instrument met een kleine omvang. Graag wil hij de Troisieme Suite van d'Anglebert op een vijfoctaafs vrij instrument spelen. Hij speelt de prelude op de Silbermann van Henk Glas, de Courante, Allemande grave en Sarabande op de Hubert van Gerard van de Meerakker en de Gavotte op de Hubert van Koen Vermeij. Bij het laatste instrument valt op dat de hoge noten relatief harder klinken. Hoewel Henk dit stuk nog nooit op een clavichord heeft gespeeld verraadt hij onmiddellijk dat clavichord spelen voor hem niet nieuw is. Deze suite ook niet.
Cor Mulckhuyse heeft hetzelfde type Hubert -reisclavichord dat 's morgens door Koen Vermeij aan het genootschap is overgedragen. Hij heeft het instrument echter veel lager gestemd, waardoor het door hem gespeelde menuet een heel andere klank laat horen.
Gerard van de Meerakker noemt zichzelf fugek. Hij heeft het thema van de kunst der fuga gebruikt voor een door hemzelf gecomponeerde fuga en laat deze fuga horen op zijn eigen instrument.
Herman Lammers heeft stukjes voor kinderen in het boek Abasken van Jos Wuytack. Hij speelt een drietal stukjes steeds na elkaar op twee instrumenten: dat van hemzelf en de Pisaurensis. Omdat de Pisaurensis een kwart hoger gestemd is, lijkt hij alles uit te voeren in twee verschillende toonsoorten.
Alle aanwezigen hebben genoten van het brede scala aan clavichordklanken.

Clavichorddagen in Amsterdam
Van 7 tot 21 oktober vond het jaarlijkse Fortepiano Festival plaats in het Geelvinck Museum in Amsterdam, met Michael Tsalka als artistiek directeur. Op de avond van 13 oktober werd er een clavichordconcert gegeven door Anna Maria McElwain (Finland) en Dóra Pétery (Hongarije): "Elation on two Clavichords." Ze speelden op twee kopieën van het instrument van J.H. Silbermann uit 1775. Het ene, in notenhout was gebouwd door Sander Ruys, het andere, in kersenhout, onder Sanders leiding, door Henk Glas. Plaat van het concert was de "Blauwe Kamer," waar de instrumenten pal voor de 18e eeuwse behangsels van Egbert van Drielst stonden. Het concert begon met het Duetto in Es van Johann Gottlieb Müthel. De "vragen en antwoorden" in de muziek kwamen prachtig uit. In Clementi's Sonate in Bes klonken de instrumenten prachtig: een heldere uitvoering. Na de pauze was het concert aan de muziek van Mozart gewijd. Eerst het Andante met variaties in G, op Sanders instrument, dan, weer op beide instrumenten, de Sonate voor twee klavierren in D. Een heldere, precieze en virtuoze interpretatie.
De volgende ochtend gaven beide speelsters samen een masterclass aan drie studenten. De eerste twee studentes, van het Moskouse Conservatorium, hadden nooit eerder een clavichord bespeeld al konden ze goed overweg met een clavecimbel of piano. Na een uur hoog zitten, rechtop maar ontspannen, laat het gewicht van de armen het werk doen, raak de toetsen vooraan, enz. brachten ze met gemak een mooi geluid voort. De derde student, van het Amsterdamse Conservatorium, wist zijn weg al op het clavichord. Met hem werd de interpretatie van een Haydn sonate besproken: met opmerkelijk resultaat van expressief spel. Een steeds wisselende groep belangstellenden woonde deze demonstraties bij.

Reis naar Bologna
Een verslag van de excursie naar Bologna volgt in de 56e Nieuwsbrief

Toekomstige clavichordactiviteiten
Sally Fortino uit Bazel (eerder in de VS en als conservator werkzaam in Bad Krozingen) is bereid voor ons op te treden Een concert door haar in november in Geelvinck schikt niet vanwege het fortepiano-festival daar half oktober. Dus zal haar concert plaatsvinden in het voorjaar. Over de datum wordt nog overlegd, maar de bedoeling is, dat de locatie het statige Akerendam in Beverwijk zal zijn.
De jaarlijkse Ledendag in 2016 is afgesproken op 13 februari, als gewoonlijk in de Pieterskerk in Utrecht. Het formele gedeelte begint om 11.00 uur. Voordracht, lunch. Het middag-concert zal gegeven worden door Dalyn Cook, die in augustus 2014 de eerste prijs heeft gewonnen in de International Clavichord Competition van het Nordic Historical Keyboard Festival in Kuopio in Finland.

Verdere mededelingen
Het is alweer enige tijd geleden, dat er een ledenlijst rondgestuurd is. Dat zou bij de volgende Nieuwsbrief weer eens mogen gebeuren. Als leden er bezwaar tegen hebben dat hun gegevens op die lijst meegestuurd worden, wordt hun verzocht dat voor de sluiting voor de volgende Nieuwsbrief te laten weten.

Muziekbijlage
Als steeds is de muziekbijlage verzorgd door Kees Rosenhart. De componist Buxtehude en zijn Aria Rofilis (naar een thema van Lully) behoeven geen nadere aanbeveling.

Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode januari - mei 2016: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertellen die rond na een berichtje aan de secretaris, vóór eind april.

Met vriendelijke groeten,
Tom Brockmeier (tom.brockmeier@gmail.com)

 

Nieuwsbrief nr. 54, april 2015

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Allereerst een hartelijk welkom aan onze nieuwe leden Zsombor Tóth-Vajna (Boedapest), Machiko Suto, Tae-Young Kim (beiden te Amsterdam) en Joris van Son (Rotterdam).

Terugblik op de Jaarbijeenkomst in de Pieterskerk te Utrecht van zaterdag 14 februari 2015
De Algemene Ledenvergadering in de Kapittelzaal van de Pieterskerk, als gebruikelijk. Een belangrijk besluit betreft de verhoging van de abonnements- en lidmaatschapsprijs. De contributie wordt verhoogd naar €35 (€25 voor studenten). Dit ten gevolge van de enorme stijging van de portoprijzen en de opzeggingen van groepsabonnementen door verschillende buitenlandse zustergenootschappen.
De termijn van de voorzitter was afgelopen. Na 12 jaar voorzitterschap stelde hij zich niet herkiesbaar. Hij blijft actief lid en hij zal de wisseling in het bestuur begeleiden. Er zijn geen andere kandidaten naar voren gekomen. Sander Ruys en Henk Florie hebben zich wel bereid verklaard tot het bestuur toe te treden. Zij stellen zich voor. Sander heeft gestudeerd aan de conservatoria van Amsterdam en Tilburg, is geïnteresseerd geraakt in oude instrumenten, heeft een fortepiano en een clavichord gebouwd en is dat laatste blijven doen. Henk Florie studeerde aan de conservatoria van Maastricht en Amsterdam, heeft les gegeven, is toen toch medicijnen gaan studeren, bedrijfsarts, en daarna basisarts bij de jeugdpsychiatrie geworden. Hij bezit een clavecimbel, een Graf fortepiano uit 1838 en een reisclavichordje. Beide bestuursleden worden bij acclamatie aangesteld. Barend Kraal zal aanwezig zijn bij de eerstvolgende bestuursvergadering; daar zullen zijn taken verdeeld worden. Hij heeft een opsomming gemaakt van de verschillende bestuurstaken over het jaar; dat is daarbij behulpzaam. Gerard van de Meerakker looft vervolgens Barends gevoel voor organisatie, zijn overzicht, duidelijkheid, genuanceerdheid, goede omgang met mensen en spreekt vervolgens de dankbaarheid daarvoor uit van het bestuur. Tom Brockmeier overhandigt hem als geschenk de catalogus van de tentoonstelling Late Rembrandt, in het Rijksmuseum; Jan Soullié heeft een prachtige bos bloemen. Barend is sprakeloos, maar verklaart wel zijn taak met veel plezier vervuld te hebben.
In de vergadering van het bestuur op 19 maart in Dongjum is overigens de verdeling van de bestuurstaken besproken. De secretaris betoogde daar, dat de taken zoals die in een schema door de afgetreden voorzitter beschreven waren, eigenlijk niet steeds aan een vast persoon verbonden waren. Afhankelijk van omstandigheden deed nu eens de een, wat een andere keer een ander uitvoerde. De secretaris heeft daar het schrijven van de Nieuwsbrief op zich genomen; Henk Florie was bereid om voorzitter te worden

Aansluitend aan de vergadering gaf Sander Ruys een clavichord presentatie over het Oehme clavichord in Schlosz Pillnitz bij Dresden. Dit was op de dag af 70 jaar na het bombardement van Dresden, waarbij het instrument ook beschadigd raakte. Schlosz Pillnitz is zo'n 10 km. van Dresden. Eerder had Sander de Oehme uit 1763 van het Gemeentemuseum opgemeten en nagebouwd. Dit clavichord is van 1778.
De rechter zijkant van de kast is beschadigd, de toetsen ontbreken, net als de klep en de snaren, een rozet is gedeeltelijk over, het tweede ontbreekt. Het etiket in het instrument geeft de datum van voltooiing van de bouw: 15 mei 1778. De sleuven in de achterwand zijn op gelijke afstand van elkaar: een ongebonden instrument. De omvang is als het Haagse instrument. Mooie zwaluwstaarten, opdikplaatjes op de klavierwangen, vier galmgaten in de grenen dam. De frontwand is uit een stuk, de klep is er uit gespaard. Het profiel op de bovenrand van de kast is als in Den Haag niet erop gelijmd. De kast blijkt van esdoorn, is rood gebeitst en daarna met was of lak afgewerkt.
De kam is een Saksische wandelstok, met een extra bocht aan de onderkant naar rechts, zodat wat meer zangbodem klinkt. Dit anders dan Den Haag. Een andere bijzonderheid is de druklijst langs de stempennen. Karteltjes in de kam tonen, dat de bassnaren omwonden waren.
De sleuvenlijst gaat niet tot aan het vilt en de vorm van de sleuven is subtiel. De aanhangpennen staan in een gootje. De zangbodem blijkt erg dun te zijn, maar 2 mm. Het stemblok gaat niet tot de bodem; het staat op klosjes.
In het museum in Mark Neukirchen zijn twee clavichorden met overeenkomsten met dit instrument: kambochtje, twee soortgelijke rozetten.
Kortom: interessante verschillen met het eerdere instrument van Oehme, en interessante overeenkomsten met andere..

Het jaarlijkse clavichordconcert in de Kapittelzaal van de Pieterskerk werd ditmaal verzorgd door Zsombor Tóth-Vajna en Machiko Suto. Beide spelers zijn hun opleiding begonnen in eigen land, Hongarije en Japan, en vervolgen nu hun opleiding in Amsterdam bij Menno van Delft.
Ze bespelen het clavichord van Gerard van de Meerakker, dat hij heeft gebouwd naar een instrument van CG Hubert (1772). Dit is een vijfoctaafs vrij clavichord.
Zsombor begon met twee grote bekenden binnen het clavichordrepertoire en de belangrijkste leermeesters van J.S. Bach: Böhm en Buxtehude. Daarna durft hij het aan sterk af te wijken van dit genre met werk van zijn landgenoot Bartók. Rode draad binnen deze combinatie is dat alle werken zijn gebaseerd op liederen.
Van Böhm speelt hij het koraal "Wer nur den lieben Gott lässt walten" met zeven variaties. In de variaties horen we de melodie terug met veel versieringen, een dialoog tussen linker en rechterhand en in de laatste variatie afwisselend langzame en hele snelle frasen.
In de allemande van de koraalsuite van Buxtehude laat Zsombor eerst met de rechterhand, daarna met de linkerhand het koraal horen terwijl de andere hand een prachtige tegenmelodie speelt.
In de vijf stukjes van Bartók zijn duidelijk kinderliedjes te herkennen. Zsombor zegt dat de liefde een rol speelt in deze liedjes, waarmee hij een knipoog geeft naar Valentijsdag. Het blijkt geen slechte keuze voor het clavichord. Dit horen we vooral in het vijfde stukje waar robuuste en zachte onderdelen elkaar afwisselen .
Machiko speelt preludium, fuga en allegro in Es van JS Bach. In de fuga laat ze het clavichord zingen. Met de baslijnen in het allegro komt een sterke kant van dit clavichord naar voren.
Het is al een oude wens van Machiko de klaviersonate in c van Haydn op clavichord te spelen. Het aanwezige publiek is getuige dat haar hart bij deze muziek ligt. In de finale worden veel sprenkelende hoge noten gespeeld en het klavier wordt in zijn volle omvang tot en met de hoge f benut.
Machiko en Zsombor spelen samen duetto in F van JC Bach voor vier handen, een zware beproeving die het clavichord van Gerard glansrijk doorstaat.
Na een daverend applaus kan een toegift op clavichord het beste ook met vier handen worden uitgevoerd. "Es toben Sturm und Gewitter" van Türk blijkt hiervoor heel geschikt.


NCG-samenspeeldag voor en door leden in Ravenswaaij, zaterdag 9 mei 2015
Een ideale plaats en dag om nieuwe clavichordvrienden te ontmoeten en oude te begroeten is onze jaarlijkse samenspeeldag in het 17e-eeuwse kerkje van Ravenswaaij, gelegen aan de schilderachtige Lekdijk tegenover Wijk bij Duurstede. Om 11.00 uur staan koffie en thee er klaar en kan ieder zijn clavichord een plek geven. Ook wie geen eigen instrument kan meebrengen, mag spelen. We hopen weer op veel muziekaanbod, zowel voor als na de lunch (zelf lunchpakket meenemen, voor koffie en thee wordt gezorgd). Ook toehoorders en introducés zijn welkom. De kosten zijn € 10 p.p. We nodigen ieder van harte uit om met het voorbereiden van een individuele of gezamenlijke muziekactiviteit (ook met zang of melodie-instrument) te beginnen.
Koen Vermeij zal het reisclavichord dat hij gemaakt heeft voor Nelly van Ree naar een verloren gegaan instrument van Hubert schenken aan het Genootschap. Twaalf jaar geleden is iets dergelijks gebeurd met een Sassmann die nu bij het Utrechts Conservatorium in bruikleen is. Koen zal het instrument overdragen op de Samenspeeldag in Ravenswaaij, met een voordracht erbij. Het is de bedoeling, dat het instrument telkens voor 1 jaar in bruikleen zal zijn bij een student. Sander Ruys zal het instrument eerst opknappen; als het niet in gebruik is, kan het bij hem staan.
Na de voordracht van Koen Vermeij beginnen we met een muzikaal rondje waarbij elk het meegebrachte clavichord introduceert en laat klinken. Na de lunch is er tijd waarin ieder de aanwezige instrumenten wat voor zichzelf kan uitproberen. Het gebruikelijke concertje van ter plekke aangeboden, voorbereide bijdragen vormt dan de afsluiting van de middag die rond 16 uur eindigt.
Wie graag van station Culemborg opgehaald zou willen worden, kan dit bij aanmelding aanvragen.
Aanmeldingen graag vóór 2 mei bij Gerard van de Meerakker, Sasseltberg 9, 5242 GN Rosmalen, tel. 073-5216846, info@clavichordgenootschap.nl

Toekomstige clavichordactiviteiten
Leerlingen van Siebe Henstra zullen 14 april optreden in het Conservatorium van Utrecht, in het hoofdgebouw zaal H 2.01, Mariaplaats 28: 19 - 20u 30.
Op de zelfde dinsdag 14 april om 20.00u geeft onze nieuwe voorzitter in de Hasseltse Kapel te Tilburg op clavecimbel een concert met Ellen Opten (Traverso), Maartje Vonk (Viola da Gamba). Ze spelen werken die ooit geklonken hebben aan de Hoven van Frederik de Grote, stadhouder Prins Willem IV en zijn echtgenote Anna van Hannover, en van Lodewijk XIV, le Roi Soleil.
Van 7 tot 21 oktober vindt er een Fortepiano Festival plaats in het Geelvinck Museum in Amsterdam, met Michael Tsalka als artistiek directeur. De tafelpiano's en fortepiano's in de collectie van het museum zullen er bespeeld worden. Te verwachten is ook een concert op twee clavichorden. Verdere gegevens:
www.geelvinck.nl/muziek/concertagenda/.
Sally Fortino uit Bazel (eerder in de VS en als conservator werkzaam in Bad Krozingen) is bereid voor ons op te treden Een concert door haar in november in Geelvinck schikt niet vanwege het fortepiano-festival daar half oktober. Dus zal haar concert plaatsvinden in het voorjaar (er wordt over overlegd).

Verdere mededelingen
Het is alweer enige tijd geleden, dat er een ledenlijst rondgestuurd is. Dat zou bij de volgende Nieuwsbrief weer eens mogen gebeuren. Als leden er bezwaar tegen hebben dat hun gegevens op die lijst meegestuurd worden, wordt hun verzocht dat voor de sluiting voor de volgende Nieuwsbrief te laten weten.

En een ingekomen mededeling die onze leden zou kunnen interesseren:
From: Johann-Gottfried Schmidt <jgs@cembalobau.de>
Date: 2015-02-16 14:17 GMT+01:00

Liebe Interessenten der Clavichordbaukurse,
Im Clavichordbaukurs können Sie inzwischen unter 4 verschiedenen Modifikationen wählen: dem Basismodell nach dem Original mit kurzer Baßoktave C/A-c³, mit gebrochener Baßoctave C/F-c³, gebunden-chromatischem Umfang C-d³ (2chörig), ungebunden- chromatisch C-f³ (aber nur 1-chörig!) wählen. Auch zwischen den Kursterminen können Sie wählen: 19.-25.07.2015 und 09.-15.08.2015 .
Der Termin liegt in der Zeit vom 23.-29.08.2015. Wenn Sie sich in den nächsten Wochen entscheiden, sichern Sie sich die besten Plätze und vermutlich auch die günstigsten Preise für Unterkünfte.
Ich freue mich auf Ihre Anmeldung!
Herzlich, J-G Schmidt
Historische Tasteninstrumente Schmidt, Orgel&Cembalo~Neubau&Restaurierung
Stimmung&Verleih~Handwerksmeister&Restaurator i.H;Rechnungsanschrift: KleinSchwaßerWeg 23 / D-18198 Kritzmow; Postadresse: Tannenweg 22 / D-18059 Rostock; 038207 910225 / +49(0)160 7728928 / jgs@cembalobau.de

Muziekbijlage
Van Kees Rosenhart: de Corriente Italiana, van Juan Baptista Cabanilles. Deze Spaanse organist en componist leefde van 1644 tot 1712, was verbonden aan de kathedraal van Valencia. Hij schreef talloze tientos, gallardas en passacaglias, alsook koorwerken.

Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode september-december 2015: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertellen die rond na een berichtje aan de secretaris, vóór 1 augustus a.s.

Met vriendelijke groeten,
Tom Brockmeier (tom.brockmeier@gmail.com)


Nieuwsbrief nr. 53, januari 2015

Het Nederlands Clavichord Genootschap
sinds 19 september 1987

Met deze eerste Nieuwsbrief van 2015 willen we u graag een mooi en muzikaal nieuw jaar toewensen!
Een goede gelegenheid om elkaar daarbij te ontmoeten is alvast de aanstaande ledendag van 14 februari.
Een hartelijk welkom is gericht aan ons nieuwe lid Geert de Witte uit Sint Philipsland.


Jaarbijeenkomst zaterdag 14 februari 2015, Kapittelzaal Pieterskerk, Pieterskerkhof 5, Utrecht
U wordt van harte uitgenodigd voor onze jaarlijkse ledendag, er is een veelzijdig en boeiend programma. Vanaf 10.30 uur staan koffie en thee klaar, we starten om 11.00 uur met een korte vergadering.

De agenda van deze Algemene Ledenvergadering luidt als volgt:
1. Opening en Agenda
2. Notulen van de Algemene Ledenvergadering van 15 februari 2014 (concept bijgesloten)
3. Speciale mededeling: schenking Hubert reisclavichord door Koen Vermeij
4. Jaarverslag van het bestuur
5. Financieel jaarverslag NCG en CI (rekening en balans 2014, begroting 2015, contributieverhoging 2016)
6. Bevindingen van de Kascommissie
7. Verkiezing nieuwe bestuursleden
8. Toekomstige activiteiten
9. Rondvraag en sluiting

Bij punt 3: Uit de nalatenschap van Nelly van Ree - Bernard heeft Koen Vermeij het reisclavichord ontvangen dat hij in 1987 voor haar bouwde naar dat van Christian Gottlob Hubert uit 1776. Hij schenkt dit nu aan het NCG. Het idee is om het roulerend in bruikleen te geven aan een conservatoriumstudent clavichord, die nog geen eigen instrument bezit.

Bij punt 7: Volgens de statuten worden bestuursleden benoemd voor een periode van drie jaar. Het rooster van aftreden is als volgt: Barend Kraal (sinds 22-03-2003) aftreding februari 2015; Jan Soullié (sinds 15-05-2004) en Gerard van de Meerakker (sinds 10-02-2007) aftreding februari 2016; Tom Brockmeier (sinds 09-02-2008) aftreding februari 2017. Barend Kraal biedt zich na 12 jaar nu niet opnieuw voor herverkiezing aan. Sander Ruys en Henk Florie zijn bereid om zich als nieuwe bestuursleden verkiesbaar te stellen. Het bestuur stelt voor om het aantal bestuursleden tot vijf uit te breiden en beiden te benoemen. Eventuele tegenkandidaten wordt verzocht om zich schriftelijk bij de secretaris te melden vóór 7 februari a.s.

Aansluitend aan de vergadering, rond twaalf uur, zal Sander Ruys een diapresentatie geven over zijn onderzoek aan een clavichord van Adam Gottfried Oehme (Freiberg, 1776) in Schloss Pillnitz bij Dresden. Hij zal het vergelijken met het andere nog bestaande clavichord van Oehme (ca. 1760) in het Haags Gemeentemuseum, onder de uitdagende titel "Een interessant wrak in Duitsland nader bekeken".

De lunchpauze is van 12.30 - 14.00 uur, er is gelegenheid om aan grote tafels gezellig met elkaar een broodje of wat anders te eten in een nabijgelegen café-restaurant.

Na terugkeer van de lunch is er om 14.15 uur een clavichordconcert van Machiko Suto (Japan) en Zsombor Tóth-Vajna (Hongarije). Na de conservatoriumopleiding in hun geboortelanden specialiseren zij zich nu verder op historische toetsinstrumenten aan het Conservatorium van Amsterdam, waaronder clavichord bij Menno van Delft. Zij brengen een gevarieerd programma met solowerken van Böhm, Buxtehude, J.S. Bach, Haydn en Bartók, afgerond met een sprankelend vierhandig werk van J.C. Bach. Zij bespelen een vrij clavichord met omvang FF-f3, door Gerard van de Meerakker gebouwd naar dat van C.G. Hubert uit 1772.
Het concert is kosteloos toegankelijk voor leden, terwijl ook andere belangstellenden van harte welkom zijn (toegang € 15, CJP/studenten € 10, thee/koffie na afloop inbegrepen).

Terugblik op de 'Dag van het clavichord en de tafelpiano' in Geelvinck, dinsdag 14 oktober 2014
Dit najaar was er tijdens het Fortepiano Festival in het Geelvinck Hinlopen Huis aan de Amsterdamse Herengracht in samenwerking met het NCG speciale aandacht voor het clavichord, in combinatie met de tafelpiano. In de prachtige 18e-eeuwse Blauwe Kamer stond op 14 oktober een clavichord naar dat van J.H. Silbermann (1775), gebouwd door Sander Ruys en welwillend beschikbaar gesteld door NCG-lid Patrick Allen. Na diverse masterclasses op clavichord en tafelpiano was daar om 17.00 uur een clavichordconcert door Dalyn Cook (USA), winnares van de First International Clavichord Competition in Kuopio (Finland), afgelopen augustus. Zij speelde werken van J.S. Bach en zonen.
Als eerste klonk er van Johann Sebastian de Prelude en Fuga in cis uit het Wohltemperierte Klavier (BWV 849), rustig voortschrijdend gespeeld. Heel anders van sfeer was daarop van Wilhelm Friedemann de Fantasia in a (F. 13): grillige invallen van snelle noten afgewisseld met momenten van bezinning, en een enerverend slot. De Sonate in G (Op. 17 no. 1) van zijn 25 jaar jongere broer Johann Christian was een toonbeeld van galante Rococo-huismuziek. Na een ongecompliceerd, vrolijk Allegro volgde een gracieus Minuetto con variazione. In het laatste deel van haar concert vertolkte Dalyn Cook twee werken van Carl Philipp Emanuel. Eerst het Rondo in Bes (H. 267, Wq. 58/5), lichtvoetig en vrolijk, maar beheerst gespeeld, naar het eind toe steeds contrastrijker. Ten slotte de Fantasia in fis (H. 300, Wq. 67) uit 1787, gecomponeerd een jaar voor zijn dood. Een werk vol Empfindungen: een fluisterzacht melancholiek begin, daarna snelle grillige interrupties en grote wisselingen in dynamiek, Weltschmerz, en een aangrijpend slot. Als prijswinnares was zij ook uitgenodigd voor een vergelijkbaar concert op zondag 16 november in het Honig Breethuis te Zaandijk.
's Avonds was er in de Blauwe Kamer van Anna Maria McElwain (Finland) een concert op clavichord en tafelpiano. Ook zij begon met J.S. Bach en speelde de Sonate in d (BWV 964), diens klaviertranscriptie van het vioolconcert BWV 1003 met de delen Adagio, Fuga (Allegro), Andante, Allegro. Na het meditatieve openingsdeel kwam de polyfone structuur en het virtuoos eind van de fuga mooi tot uiting in de zangerige clavichordtonen. In het andante klonk een prachtig gespeelde donkere baslijn in dialoog met de sopraanmelodie. Ondanks de mineurtoonsoort kwam het allegro levendig en sprankelend tevoorschijn, met sierlijke snelle loopjes, echo-effecten, en een slotnoot met lang aangehouden Bebung.
Het volgende werk was de Nederlandse première van Preludes on Four Elements, in 2014 voor clavichord gecomponeerd door James Hewitt (UK). Deze legde aan het publiek uit, dat de Vier Elementen van oudsher symbool staan voor vier verschillende karakters of affecten. In Earth klonk een stabiel basthema omspeeld door versieringen in de discant. In Water was een tweestemmige, vloeiende dialoog te horen met af en toe rimpelingen en een zacht wegebbend slot. In Fire speelde zich melodisch een heftige discussie af met energieke sprongen. Ten slotte klonk er in Air een luchtig weefsel van elkaar afwisselende stemmen met trillerversieringen.
In het deel na de pauze met twee composities van Beethoven begon Anna Maria op een tafelpiano van John Broadwood & Sons (Londen, 1803) met enkelvoudig hamermechaniek en onderdempers (bijna een clavichord met hamertjes!). Zij presenteerde hierop de Pianosonate no. 8 "Pathétique" in c, Op. 13 (1798), die ze elders ook wel op clavichord uitvoert. Op zich leent het grotere volume van de tafelpianoklank zich uitstekend voor de donderende, donkere baspassages in het openingsdeel van de sonate, maar dan ligt het gevaar van mechanische bijgeluiden door een te stevige aanslag op de loer. In de sonoor-zangerige en vrolijke laatste twee delen kwam het instrument goed tot zijn recht.
Als laatste werk klonk de vierdelige Pianosonate no. 3 in C, Op. 2 no. 3 (1794-5) weer op clavichord. Na een fris en dynamisch gespeeld Allegro con brio met afsluitend vuurwerk kwam er een Adagio cantabile waarin als het ware aardse mijmeringen over hemelse taferelen in tonen met Bebung en portato gespeeld "omhoog" wegstierven. Vervolgens klonk er een puntig en geestig Scherzo allegro en ten slotte de wervelende rondedans van een Allegro assai met opzwepende cadans en een briljante dubbeltriller, een imposante afronding van een boeiend concert.

KonCon-Clavichorddag woensdag 12 november 2014
Op deze dag had Bart van Oort een bijzondere bijeenkomst georganiseerd in het Koninklijk Conservatorium in Den Haag ter voorbereiding van een keuze tot aanschaf daar van een nieuw clavichord. Van zes bouwers stonden er in totaal 9 instrumenten; ze werden 's ochtends door elf Haagse conservatoriumstudenten tot klinken gebracht in het kader van een masterclass door Menno van Delft.
Dick Verwolf had twee instrumenten ingebracht: een 17e-eeuws type naar het anonieme Duitse instrument uit het museum in Leipzig (nr. 16), en het manuaal van zijn pedaalclavichord naar Gerstenberg (Leipzig nr.23) uit 1760. Van Sander Ruys waren er drie clavichorden, gebouwd naar dat van Pisaurensis uit 1543 (Leipzig nr. 1), het anonieme 17e-eeuwse Duitse instrument uit Edinburgh en dat van J.H. Silbermann (1775) uit het museum in Neurenberg. Van hetzelfde Silbermann-model was er ook een van de bouwer Ton Amir. Verder had Joris Potvlieghe een clavichord naar Saksische instrumenten van rond 1775 ingebracht. Van Gerard Tuinman was er diens replica van de Straube (1783) van het Haagse Gemeentemuseum. Tenslotte had Menno van Delft nog een eigen clavichord meegebracht, door Geert Karman gebouwd naar dat van Friederici (1765).
De eerste helft van de middag was er een uitvoerige lezing van Bart van Oort over de dynamiek in het klavierspel van 1750 - 1830. Daarna was er ter afsluiting een studentenconcertje met werken van o.a. Sweelinck, Froberger, vader en zonen Bach, Haydn en Benda. Alle aanwezige clavichorden werden tenslotte nog eens bespeeld door Menno van Delft. De keuze van het aan te schaffen instrument is nog in beraad.


Toekomstige clavichordactiviteiten

¶ Vijfdaagse concerttournee Menno van Delft: 'Bach en zijn grote voorgangers'
Van 25 januari t/m 1 februari speelt Menno van Delft in het Seizoen Oude Muziek 2014-2015 op clavichord een programma rondom Bach en zijn grote voorgangers Froberger, Weckmann, Reincken en Kuhnau.
zo 25 jan, 15.00 - Overveen, Opstandingskerk wo 28 jan, 20.15 - Delft, Oud-Katholieke Kerk
do 29 jan, 20.15 - Westzaan, Zuidervermaning za 31 jan, 11.00 - Utrecht, Tivoli Vredenburg
zo 1 feb, 11.00 - Amsterdam, Muziekgebouw aan 't IJ
Verdere informatie is te krijgen via tel. 030 - 2329000 of op www.oudemuziek.nl.

¶ Bericht uit Engeland over de veiling van antieke clavichorden van wijlen Christopher Hogwood
Specialist musical instrument auctioneers Gardiner Houlgate have been instructed by the executors of the late Christopher Hogwood to auction his collection of historic and later keyboards. The collection comprises twenty-five instruments including eleven clavichords, three harpsichords, seven pianos, two organs, a spinet and a virginal.
The auction will take place on Thursday 12th March 2015 at Gardiner Houlgate auction rooms, 9 Leafield Way, Corsham, Wiltshire, SN13 9SW and all the instruments are illustrated on the website at www.gardinerhoulgate.co.uk. For further info please contact Jamie South (Director of Gardiner Houlgate).

¶ Voorspeelavonden van studenten clavecimbel & clavichord in Amsterdam en Utrecht, voorjaar 2015
In het Conservatorium van Amsterdam, Oosterdokskade 151, is op 30 maart om 19.30 uur in de Sweelinckzaal een optreden van studenten van Menno van Delft.
In het Utrechts Conservatorium, het rode hoofdgebouw aan de Mariaplaats 28, is op 14 april om 19.00 uur in zaal H 2.01 een optreden van studenten van Siebe Henstra met muziek van Haydn op clavichord en clavecimbel.
Beide voorspeelavonden zijn vrij toegankelijk.

¶ NCG-Samenspeeldag Ravenswaaij 2015
Onze jaarlijkse samenspeeldag in het aan de Lek gelegen zeventiende-eeuwse kerkje van Ravenswaaij is dit keer gepland op zaterdag 9 mei. Als speciaal programmaonderdeel is er de feestelijke overdracht aan het NCG van het reisclavichord geschonken door Koen Vermeij, met diens toelichting op de bouw ervan (zie pag. 1 onder Jaarbijeenkomst zaterdag 14 februari 2014, bij punt 3). Verdere informatie over deze dag volgt in de Nieuwsbrief van april 2015.


Muziekbijlage
Van Kees Rosenhart is er nu als bijlage een Suite in d van Georg Friedrich Händel. "Maar het zou ook zo maar een werk van een andere componist kunnen blijken te zijn" schrijft hij in zijn toelichting. "In oudere tijden gebeurde het met zekere regelmaat dat composities van componist A naar de handgeschreven verzamelbundels van componist B werden gekopieerd zonder naamsvermelding. Onder de verzamelde suites van Buxtehude bijvoorbeeld zijn er ook enkele van de hand van Nicolas Lebègue. Dat zou wellicht ook het geval kunnen zijn met deze suite in d moll. Afgezien van de Sarabande vind ik zelf de suite niet erg Händeliaans. Ik ken deze reeks composities echter niet uit andere bron. Wie weet er meer over?
Eventuele problemen van speeltechnische aard - bij voorbeeld in de Gigue - los je naar mijn idee het beste op door in de eerste plaats motieven te spelen. Eigenlijk moet je dat altijd doen. Goed articuleren begint met de zinnen en motieven. Speelmanieren doen er ook toe maar komen niet op de eerste plaats. Misschien is het daarnaast ook een goed idee om bij het bestuderen van lastige passages naar de toetsen en handen te kijken.
Op veel plaatsen kunnen extra versieringen worden toegevoegd. De Sarabande wint erbij wanneer de herhalingen ook worden gevarieerd. Daarbij laat men zich leiden door de onderliggende akkoorden van de basso continuo: akkoorden breken, de ligging van de akkoordtonen veranderen, tonen van het akkoord omspelen, intervallen opvullen, enzovoort".


Website
Op onze webstek www.clavichordgenootschap.nl kunnen Nederlandse bouwers, spelers, muziekuitgevers en andere clavichord-geïnteresseerden zich in de rubriek WINKEL met hun aanbiedingen presenteren. Nieuwe meldingen zijn welkom (verdere informatie bij info@clavichordgenootschap.nl).


Sluitingsdatum kopij volgende Nieuwsbrief
Speciaal voor het aanmelden van clavichordactiviteiten in de periode mei - september 2015: de volgende Nieuwsbrief en/of Clavichord International-rubriek "From the Societies" vertellen die rond na een berichtje aan tom.brockmeier@gmail.com of Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, vóór 9 april a.s.


Met vriendelijke groeten,

Barend Kraal (voorzitter, tel. 071-5144287), Tom Brockmeier (secretaris, Van Breestraat 38, 1071 ZR Amsterdam, tel. 020-6756882), Gerard van de Meerakker (penningmeester, tel. 073-5216846), Jan Soullié (administratie C.I., tel. 070-3203226)